# BALKONDAN SOKAĞA İNMEK > *Sahteyi reddederken hayatın kendisini reddetmemek üzerine bir deneme, bir diyalog ve birkaç kırık cümle.* **Language:** TR **Source:** wecome1.com - Transparent Awareness --- İnsan ilişkilerinde avlanma, davet ve dürüst kırılganlığın felsefi kavramları nelerdir? I. BALKON Bir tiyatro var ve ben onda oynamıyorum. Senaryoyu ezbere biliyorum: Kim ne zaman yazar, kim kaç saat bekletir, kayıtsızlık ne zaman sergilenir, ilgi ne zaman esirgenir. Flört, siyaset, statü — iki tarafı olan her oyun aynı mekanikle döner: Rolünü oyna, maskeni düzelt, karşındakinin iradesini sessizce devre dışı bırak. Bu oyundan uzak durmamın nedeni onu anlamamam değil, tam tersine anlamam. Bir dolandırıcılık şemasını çözmüş ve onu uygulamayı reddeden bir adam gibi. Bu bir eksiklik değil; bir tercih. Yıllarca bunun yeterli olduğuna inandım. Balkonda oturmak, sahneyi izlemek, oyunun basitliğine bir bakış atmak ve kendi iç odamın zenginliğine çekilmek. Balkon güvenlidir. Balkonda kimse küçük düşmez. Balkonda kimse reddedilmez. Ama bir gün balkonun da bir koltuk olduğunu fark ettim. Ve her koltuk, üzerinde oturanı biçimlendirir. Soru şuydu: Sahteyi reddederken, hayatı da reddetmiş olabilir miyim? II. KAVRAMLAR Bu sorunun içinden çıkmak için iki kavram inşa etmek gerekiyor. İkisi de tanıdık kelimelerden yapılma, ama aralarındaki duvar yeni. Birincisi: AV ile DAVET. Avın tanımlayıcı özelliği tuzaktır. Avcı, avın iradesini baypas etmek ister; çünkü av, açıkça görseydi, asla gelmezdi. Taktiksel flört tam da bu nedenle bir avdır: Karşındaki seni gerçekten görseydi, belki seni seçmezdi — taktik, o görmeyi engellemek için vardır. Ve maskeyle kazanılan kabul sana değil, maskeye aittir. Taktiksel flörtün paradoksu budur: Ne kadar iyi işlerse, seni o kadar yalnız bırakır. Davet ise tersini yapar. Kapıyı açar ve anahtarı teslim eder. "Senden hoşlanıyorum" cümlesinde tuzak yoktur; kontrol yok, garanti yok, arkasına çekilinecek maske yok. Av hayır diyemez — avın tanımı budur. Ama davet edilen hayır diyebilir, ve davet eden bunu en baştan kabul etmiştir. Reddetme özgürlüğünün tam olduğu yerde av yoktur. Birine yönelmek onu avlamak değildir; bir insanı nesneye çeviren şey arzunun kendisi değil, arzuyu karşı tarafın özgürlüğünü çiğneyerek gerçekleştirme girişimidir. İkincisi: DÜRÜST KIRILGANLIK. Kırılganlık, yaralanabileceğin noktadır: Reddedilebilirsin, cahil görünebilirsin, zavallı sanılabilirsin. İnsanın refleksi bu noktaları zırhla örtmektir — kayıtsızlık, meşguliyet, her şeyi bilen pozu. Taktik dediğimiz şey, bu zırhın rafine edilmiş biçimidir: Yaralanma ihtimalini sıfıra indirmek için tasarlanmış bir sistem. Dürüst kırılganlık, o zırhın bilinçli olarak çıkarılmasıdır. Ama "dürüst" kelimesi kritiktir, çünkü kırılganlığın da sahtesi vardır: Acıklı hikâyelerle şefkat devşirmek, hesaplanmış bir yakınlık sunarak açıklık oynamak. Bu, kırılganlığın temsilidir — başka bir biçimde zırh. Dürüst kırılganlık bir sonuç elde etmek için açılmaz; açıldıktan sonra sonucu karşı tarafın özgürlüğüne bırakır. Kendi payına düşeni yaparsın — dürüst olursun, görünür olursun — ve senin olmayanı, yani karşındakinin yanıtını, olduğu gibi bırakırsın. Zırh giyen, yaraya dayanamayacağını itiraf eder. Zırhı çıkaran der ki: Yaralansam da ayakta kalırım. Kırılganlık zayıflık değildir; onu taşıyabilen için bir güç işaretidir. III. DİYALOG Balkonda iki ses. Biri oturuyor, biri ayakta. GÖZLEMCİ — İtiraf et: Her yaklaşma bir ele geçirmedir. Aktif olduğun an av başlar. Avcı ve av — rastgelelik nerede? SES — Rastgeleliği yanlış yerde arıyorsun. Rastgelelik senin hareketsizliğinde yaşamaz; kontrol edemediklerinde yaşar. O insanla o gün karşılaşman rastlantıdır. Hayatının bu mevsiminde kim olduğu, sözlerinin onun için ne değer taşıyacağı — bunların hiçbiri senin elinde değil. Sen tek bir değişkeni kontrol edersin: Kendini saklamamayı. Geri kalan her şey hâlâ rastlantıya aittir. GÖZLEMCİ — Peki ya reddedişim? Oyunu görüyorum ve ona yukarıdan bakıyorum. Sence bu bir kaçış mı? SES — Turnusol basit: İçinde arzu var mı? Diogenes statü oyunlarını reddederken kaçmıyordu, çünkü statüyü gerçekten istemiyordu. Fıçısında gülüyordu. Sen izlerken gülüyor musun — yoksa acıyor musun? Dikkat: Acıma tarafsız değildir. Acıma yukarıdan bakar; gülmek eşitler, şefkat yanında durur. O beceriksiz taktikçilerin çoğu senin istediğin şeyi istiyor: Görülmeyi. Sadece ellerindeki tek araçlarla arıyorlar — kötü araçlarla. Sahne basit değil; hüzünlü ve insani. GÖZLEMCİ — Diyelim ki haklısın. Sokağa iniyorum. Ama hangi motivasyonla? "Bağ bulmak için" inersem, yine bir projeye dönüşür. Taktiksiz ama hedefli — sahnesiz oynanan bir tiyatro. SES — İşte o, en derin soru. Ve cevap bir tersine çevirmede saklı: Motivasyon, bağ olmamalı. GÖZLEMCİ — Öyleyse ne? SES — Hayatın kendisi. Sokakta, her bağdan önce, hayat var: Sesler, tesadüfler, sıradanlığın dokusu. Onlar için inersin. Nehir denize ulaşmaya çabalamaz; akar, ve akış onu oraya taşır. Uyku gibi: Ne kadar kovalarsan o kadar kaçar; bırak, gelir. Kapıyı bağ bulmak için açmazsın — kapıyı açık tutarsın, çünkü kapalı bir kapının ardında hayat eksik yaşanır. GÖZLEMCİ — Yani istemek yasak mı? SES — Hayır. Arzu meşrudur. Ama yeri değişir: Eyleminin gerekçesi olmaktan çıkar, hayatının açıklığı haline gelir. Avcı ormana hedefle girer. Misafirperver insan sadece geniş bir sofra kurar — kimse gelmezse kendi yemeğini yer, ve o yemek de lezzetlidir. IV. KIRIK CÜMLELER 1. Taktikçi asla sahnede değildir; sahnede temsilcisi vardır. Kendisi kuliste bekler. Alkış kulise asla ulaşmaz. 2. Ancak reddedilecek kadar açık olduğunda, kabul geldiğinde gerçekten senin olabilir. 3. Saf kendiliğindenliği beklemek, ekilmemiş tarlada buğday beklemektir. 4. "Reddediyorum" demek, "korkuyorum" demekten her zaman daha iyi hissettirir. Zihin, korkuyu ilkeye dönüştürmede ustadır. 5. Doğal vakalar katılımcıların başına gelir, asla gözlemcilerin değil. 6. "Hiçbir oyunu oynamayan adam" da bir karakterdir. Ona da yapışılabilir — başkalarının maskelere yapıştığı gibi. 7. Hep dışarıdan izleyen, katılım kasının körelmesine izin verir. Ve bir gün tercih tek seçenek haline gelir — ama tercih adını korur. 8. İlke zihinde yaşar; kaçınma bedende hissedilir. 9. Kendiliğindenlik bir yüzey alanı meselesidir: Rastlantının sana çarpabilmesi için, rastlantının geçtiği yerde durman gerekir. 10. En saf rastlantı: Aynı anda maskesiz olmayı göze alan iki insan. Hiçbir taktik onu üretemez; hiçbir plan onu garanti edemez. 11. İhtiyaç maskeyi doğurur; doluluk maskeyi gereksiz kılar. V. SOKAK Şimdi açılış sorusuna dönebilirim: Sahteden kaçarken hayattan kaçmamak nasıl mümkün? Cevap, iki reddin birbirinden ayrılmasında saklı. Maskeyi reddetmek ile yönelmeyi reddetmek aynı şey değildir. Oyun sahte diye sahne terk edilir — ama salon terk edilmez. Tiyatroyu reddetmek, bir ömrü balkonda geçirmeyi gerektirmez. Üçüncü bir yer vardır: Sokak. Ne sahnenin yapaylığı, ne balkonun mesafesi — sadece yürüyen bir insan. Doğal bağlar tarih boyunca hep var oldu; demek ki doğal olan mümkün. Ama o doğal vakaların ortak bir özelliği vardı: Hepsi hayatın içinde gerçekleşti. Her gün aynı yolu yürüyen, aynı fırıncıyla birkaç kelime eden, aynı denize bakan insanlar arasında. Doğal olan, tekrarlanan ve hesapsız temastan filizlenir. Sahnede dövülmez — ama balkonda da dövülmez. İnişin motivasyonu bağ değildir; iniş kendi başına değerlidir. İç odası zengin bir insan için sokak, odadan kaçış değildir — o odanın penceresini açmaktır. Dünyanın dokusuna dokunmak. İnsanları malzeme olarak değil, manzara olarak bile değil, yaşayan, tuhaf, öngörülemez varlıklar olarak deneyimlemek. Bir bağ doğarsa, temasın yan ürünüdür. Doğmazsa, temas zaten kendi içinde doluydu. Ve tam burada, en baştan beri aranan saf gerçeklik mümkün hale gelir. Çünkü sokakta biriyle karşılaştığında ona ihtiyaçtan değil, doluluktan bakarsın. İhtiyaç pazarlık eder; doluluk sadece görür. İki dolu insanın karşılaşması — maskesiz, hesapsız, garantisiz — tiyatronun asla üretemeyeceği tek sahnedir. Çünkü o hiç sahne değildir. Balkondan bakınca sokak basit görünür. Sokaktan bakınca balkon boş.